Encephalitozoon Q&A czyli kunikuloza bez tajemnic!

Zapraszamy na pytania&odpowiedzi o kunikulozie – chorobie pasożytniczej występującej najczęściej u królików!

1. Jedni mówią, że to pierwotniak, a inni, że to grzyb – jak to w końcu jest?

Encephalitozoon należy do gromady Microsporidia. Są to jądrzaste, jednokomórkowe, wewnątrzkomórkowe mikroorganizmy. Są klasyfikowane jako pasożyty, a dokładniej pierwotniaki blisko spokrewnione z grzybami. Spory wytwarzane przez pasożyta posiadają cechy charakterystyczne dla grzybów takie jak tubuliny, trehalozę czy chitynę, a genom wskazuje na pokrewieństwo z grzybami workowymi i podstawkowymi. Stąd w literaturze można znaleźć starszą klasyfikację pasożyta jako pierwotniaka, a obecnie jako grzyba.

2. Czy człowiek może zarazić się kunikulozą od królika?

Encefalitozoonoza, zwana też kunikulozą, jest zoonozą – to znaczy, że człowiek może się zarazić. Szczególnie narażone na zarażenie są osoby :
– chorujące na AIDS
– w stanie immunosupresji
– po przeszczepach

Nawet jeśli nie należymy do wyżej wymienionych grup, zawsze w przypadku podejrzenia choroby u naszego królika trzeba zachować ostrożność – myć ręce po kontakcie ze zwierzęciem i jego moczem, sprzątać w rękawiczkach i regularnie opróżniać kuwetę zwierzęcia. Badania nad encefalitozoonozą u ludzi wciąż trwają i wiele jeszcze nie wiemy. Jedno jest pewne – nie trzeba pozbywać się zwierzęcia z domu!

3. Czy pasożyt może przeżyć poza organizmem swojego gospodarza?

Nie, mikrosporidia potrafią przeżyć tylko będąc w innych komórkach. Niestety wytwarzają oporne na warunki środowiskowe spory. Potrafią przetrwać do 6 tygodni w temperaturze 22oC.

4. Jak w takim razie mogę zdezynfekować klatkę i otoczenie królika?

Spory pasożyta mogą być zniszczone 0,1% roztworem Domestosu pozostawionym na 10 minut lub 70% etanolem pozostawionym na 30 sekund. Wodorotlenek sodu, formaldehyd czy woda utleniona potrzebują aż 30 minut, aby zabić spory. Pamiętajmy o bezwzględnym zabezpieczeniu zwierząt przed kontaktem z substancjami chemicznymi oraz zachowaniu zasad bezpieczeństwa podczas mycia takich jak rękawiczki i maseczka.

5. Czy choroba dotyka tylko człowieka i królika?

Jako gospodarzy E.cuniculi zidentyfikowano również m.in. małpy, lisy, ptaki, psy, koty i myszy, szczury, kawie domowe, chomiki, konie, krowy, naczelne to najczęściej spotykane mikrosporidia u ssaków poza człowiekiem. Pomimo, że zidentyfikowano 4 genotypy E. cuniculi – króliczy, mysi, psi i ludzki, świadczy to tylko o dominujących w danym szczepie gospodarzach (żywicielach). W przypadku wykrycia choroby u naszego królika, zwłaszcza nagłej postaci neurologicznej, warto skonsultować się z lekarzem weterynarii jeśli posiadamy również inne zwierzęta np. kawię domową, szynszylę, psa czy kota.

6. Mój królik miał kontakt z innymi królikami tylko w dzieciństwie, w jaki sposób mógł się zarazić?

Zarażenie następuje poprzez tzw. drogę poziomą lub pionową – przez łożysko. Zazwyczaj do zarażenia drogą poziomą dochodzi w ciągu 6 tygodni po narodzeniu od zakażonej matki lub innego królika. Spory, które zostały wydalone z moczem chorego królika zostają spożyte lub zainhalowane.

7. Jak długo chory królik wydala spory do otoczenia?

Spory występują w moczu miesiąc po infekcji i są wydalane w dużych ilościach do 2 miesięcy po infekcji. Po 3 miesiącach od infekcji królik wydala niewielką ilość spor w sposób przerywany.

8. Jakie narządy są atakowane przez pasożyta?

W pierwszym etapie infekcji atakowane są organy posiadające duże ukrwienie np. płuca, wątroba czy nerki. Infekcja układu nerwowego następuje w dalszym etapie.

9. Czy jeśli u mojego królika nie rozwinęły się objawy neurologiczne, to znaczy że zwalczył infekcję?

Niestety nie. Prawdopodobnie układ immunologiczny królika działa na tyle sprawnie, że utrzymuje pasożyta w ryzach. Powstaje wtedy pewnego rodzaju równowaga „pasożyt-nosiciel” i rozwija się przewlekła, subkliniczna infekcja. Niestety ze względu na stałe obciążenie układu immunologicznego może dojść do rozwinięcia się pełnoobjawowej choroby.

10. Czy nosicielstwo kunikulozy to sporadyczna sytuacja u królików?

Niestety nie. Choroba jest powszechna i badania mówią nawet o 50 – 75% zakażonych królików w populacji.

11. Czy powinno się zabezpieczać króliki przed wystąpieniem objawów kunikulozy na skutek wydarzeń, które są dla nich mocno stresujące?

Jak najbardziej. Najlepiej około miesiąc przewidywanym stresującym królika wydarzeniem (np. łączenie królików, pobyt w hoteliku, podróż, remont, przeprowadzka) zgłosić się na wizytę ze zwierzęciem do lekarza weterynarii i rozpocząć podawanie leku. Ten sposób nie daje 10 0% gwarancji, ale zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów neurologicznych u naszego podopiecznego.

12. Czy powinno się badać króliki na obecność przeciwciał w kierunku Encephalitozoon przed łączeniem? Na jakiej zasadzie łączyć króliki po uzyskaniu wyników?

Oczywiście. Najlepszym sposobem jest wykonanie u każdego królika tzw. badania par surowic. Pobieramy krew dwukrotnie w przeciągu 2 tygodni i ustalamy na podstawie wyników, czy króliki są “dodatnie” lub “ujemne”. Króliki ze stwierdzonymi przeciwciałami łączymy ze sobą, a nigdy z królikiem bez przeciwciał. Naraża to zwierzę “ujemne” na zachorowanie i nosicielstwo. W przypadku przypuszczenia, że u zwierzęcia trwa właśnie ostra faza choroby (np. wysokie miano IgM) konieczne jest podanie leków i odsunięcie łączenia w czasie. Wystąpienie silnego stresora jakim jest łączenie może wywołać wystąpienie objawów klinicznych i pogorszenie rokowania.

13. Mój królik ma wysokie miana IgG i IgM, ale nie ma objawów choroby. Czy wynik jest błędny?

Wysokie miano (poziom) przeciwciał nie musi być skorelowane z wystąpieniem pełnoobjawowej choroby. Mimo to nasze zwierzę wymaga wizyty u lekarza weterynarii i ustalenia toku leczenia.

14. Moje zwierzę ma ujemny wynik badania w kierunku kunikulozy, a ma objawy. Czy wynik badania jest błędny?

Jednorazowe wykonanie badania niestety nie określi nam w pełni statusu immunologicznego danego królika. Wyniki fałszywie ujemne mogą wystąpić we wczesnym etapie choroby, a także u królików bardzo młodych. Konieczne jest wykonanie drugiego badania w odstępie 2 tygodni.

15. Czy mogę wykonać tylko test na poziom przeciwciał IgG w kierunku kunikulozy?

Sam poziom przeciwciał IgG tylko informuje nas, czy zwierzę miało kontakt z pasożytem. Badania naukowe wykazały, że poziom przeciwciał u królika z potwierdzoną encefalitozoonozą nie różnią się znacznie od poziomu przeciwciał u królików z przewlekłą infekcją. Dlatego tak ważne jest wykonanie badania również poziomu przeciwciał IgM.

16. Chcę upewnić się, że moje zwierzę nie jest nosicielem kunikulozy. Co powinnam/ powinienem zrobić?

Wykonać dwa badania krwi na określenie poziomu przeciwciał IgG i IgM w przeciągu dwóch tygodni. Tylko dwa ujemne wyniki dają nam pewność, że nasze zwierzę w danym momencie życia nie jest nosicielem.

17. Chcę adoptować / kupić zdrowego królika. Co powinnam/powinienem zrobić?

Aby mieć pewność, że nasza rodzina powiększy się o królika wolnego od EC, wraz ze zwierzęciem powinniśmy otrzymać potwierdzenie dwóch ujemnych badań poziomu przeciwciał przeciwko kunikulozie od hodowcy lub fundacji.

18. Dlaczego nie mogę zbadać moczu królika w celu postawienia diagnozy, tylko muszę wykonać badania krwi? Badanie moczu jest mniej stresujące.

Niestety badania wykazały, że siewstwo spor wykrywanych badaniem PCR w moczu może być okresowe zarówno w pełnoobjawowych, jak i utajonych infekcjach. Czułość tego badania jest bardzo niska stąd preferowana metoda diagnostyczna to pobranie krwi.

19. Skoro kunikuloza wiąże się z wystąpieniem zapalenia, dlaczego nie mogę zrobić tańszego badania poziomu CRP?

Badania wskazują, że u królików zainfekowanych wykrywano podniesiony poziom CRP, ale ze względu na małą specyficzność tego badania, nie jest wystarczające do diagnozy. Natomiast CRP jako badanie dodatkowe do badania poziomu przeciwciał może być pomocne.

20. Dlaczego muszę podawać leki mojemu choremu królikowi? Nie ma szybszego sposobu?

Taki schemat leczenia okazał się najskuteczniejszy w zapobieganiu i leczeniu kunikulozy w porównaniu do innych schematów czy leków.

21. Mój chory królik dostał bardzo dużo leków do domu. Czy podawanie ich jest na pewno konieczne?

Przy wystąpieniu objawów kunikulozy sam lek przeciwpasożytniczy nie wystarczy do przywrócenia zdrowia naszego zwierzęcia. Konieczna jest również walka z powikłaniami objawów np. neurologicznych. Dlatego stosujemy m.in. witaminy, leki przeciwzapalne czy stymulujące odporność.

22. Stosowałem się do zaleceń, a mimo to mój królik nie wrócił do pełnej sprawności. Dlaczego?

Każdy przypadek jest wyjątkowy. Uszkodzenia układu nerwowego powstające często przez długi czas utajonej infekcji nie zawsze są w pełni odwracalne pomimo najbardziej skrupulatnego leczenia. Najważniejszym aspektem jest to, czy zwierzę potrafi samodzielnie jeść, zachować higienę i czerpać radość z życia.

23. Czy mogę zrobić coś jeszcze dla mojego chorego królika oprócz podawania zaleconych leków?

Tak, bardzo ważnym aspektem jest fizjoterapia pacjenta po uzyskaniu pozwolenia od lekarza weterynarii. Ćwiczenia dają pozytywne skutki u pacjentów z zespołem przedsionkowym i przyspieszają im powrót do niezależności.

24. Jakie są najczęstsze objawy kunikulozy?

Objawy neurologiczne, niewydolność nerek i objawy ze strony narządu wzroku.

25. Czy zawsze wszystkie objawy kunikulozy występują naraz?

Zazwyczaj występują pojedynczo, ale w literaturze udokumentowano również kombinacje powyższych objawów.

26. Czy objawy neurologiczne to tylko skręt głowy?

U większości królików z objawami neurologicznymi mamy do czynienia z tzw. zespołem przedsionkowym. Ma on nagły charakter i może ujawniać się skrętem głowy, ataksją (niezbornością, zaburzeniem koordynacji), oczopląsem, niedowładami, przemieszczaniem się po okręgu, jak również tzw. rolowaniem – rotacją ciała wzdłuż osi długiej. Czasem może wystąpić tylko lekkie kiwanie się lub potakiwanie podczas odpoczynku bądź bardzo delikatne zaburzenia koordynacji.

27. Mój królik ma skręt głowy i dodatni wynik w badaniu serologicznym. Czy mogę mieć pewność, że to encefalitozoonoza?

Nie. Zaburzenia neurologiczne mogą być wywołane również przez inne choroby np. zapalenie ucha wewnętrznego, zapalenie opon mózgowych, uraz czy nowotwory. Dlatego tak ważne jest jak najszybsze zbadanie królika przez lekarza weterynarii i ustalenie dalszego planu leczenia.

28. Jakie są najczęstsze objawy nerkowe kunikulozy?

Wzmożone pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, brak apetytu, spadek masy ciała, letarg i odwodnienie. Również podniesiony poziom mocznika i kreatyniny we krwi może nasuwać podejrzenie kunikulozy.

29. Jakie mogą być objawy okulistyczne kunikulozy?

Często możemy mieć do czynienia z objawami okulistycznymi takimi jak: zaćma, zapalenie błony naczyniowej, jaskra wtórna z powodu zapalenia błony naczyniowej, które nieleczone prowadzą do ślepoty jedno lub obustronnej. Bardzo ważna jest szybkość zauważenia objawów i wprowadzenia leków, wówczas mamy większe szanse na uratowanie oczu. Objawami, które powinny zaniepokoić są: zmiana koloru oczu (zazwyczaj na biały/ żółty), powiększenie oka, krew lub zmętnienie w oku, mrużenie oka, wytrzeszcz.

Zapraszamy na osobny artykuł problemy okulistyczne u królików

Na zdjęciu widoczna jest charakterystyczna dla E.cuniculi biała masa w oczku

zapalenie błony naczyniowej i tęczówka bombiasta w przebiegu kunikulozy u królika

30. Jak długo leczy się kunikulozę?

Leczenie postaci neurologicznej czy nerkowej kunikulozy jest długotrwałe, wymaga zaangażowania ze strony opiekuna, a konkretny czas trwania terapii jest niemożliwy do oszacowania. Jest to spowodowane wieloma czynnikami: rozległością zmian w narządach na skutek obecności pasożyta, dotychczasowymi chorobami towarzyszącymi, sposobem utrzymania zwierzęcia jak i jego cechami osobniczymi.

31. Dlaczego takie zwierzęta nie są poddawane eutanazji skoro choroba powoduje takie spustoszenie w organizmie zwierzęcia?

Zawsze należy próbować leczenia. Pomimo utrzymujących się deficytów w postaci utrwalonego skrętu głowy czy niedowładu bardzo duża część zwierząt potrafi samodzielnie się żywić, skorzystać z kuwety, cieszyć się z życia i broić jak zdrowe króliki, nie zdając sobie sprawy ze swojej niepełnosprawności. Zachowanie komfortu życia i dobrostanu zwierzęcia jest dla nas najważniejszym czynnikiem decydującym o sensie terapii.

32. Co mogę zrobić, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów u mojego “dodatniego” królika?

Pomimo trwającej w środowisku naukowym i lekarskim debaty tzw. profilaktyczne odrobaczanie pozostaje obecnie najlepszą metodą na ograniczenie siewstwa i zmniejszenie ryzyka wystąpienia objawów klinicznych. Nie daje 10 0% skuteczności, ale obecnie medycyna weterynaryjna nie dysponuje lepszymi rozwiązaniami.

Lek.wet. Monika Stańczykowska

 

 

Przeczytaj także

Kaszel kenelowy u psa

Kaszel kenelowy u psa

Kaszel kenelowy u psa (kaszel psiarniany, CIRD – zakaźny zespół oddechowy psów). Co to jest kaszel kenelowy? Jak rozpoznać kaszel kenelowy u psa? Jakie jest leczenie kaszelu kenelowego u psa? Czy można zapobiegać zarażeniu się chorobie? Odpowiadamy na najczęściej...

Kwas hialuronowy w okulistyce zwierząt

Kwas hialuronowy w okulistyce zwierząt

W jakich sytuacjach i po co używa się kwasu hialuronowego w okulistyce zwierząt? Kwas hialuronowy kojarzy nam się z medycyną estetyczną u ludzi. W weterynarii natomiast nie używamy go jako upiększacza, lecz jako szybkiej metody do wyeliminowania entropium powiek u...